De leeftijdsfactor: wanneer wordt vaderschap als laat beschouwd?
Verschillende kijk op leeftijd bij vaders en moeders
In veel landen gebeurt het regelmatig dat mannen op een latere leeftijd nog vader worden. Dit staat nogal haaks op de benadering voor vrouwen; bij hen raadt men zwangerschap op latere leeftijd juist vaak af. Zo adviseert het National Institute for Health and Care Excellence in Engeland en Wales bijvoorbeeld dat de NHS geen IVF aanbiedt aan vrouwen ouder dan 42 jaar. Of een vrouw dan al zwanger is, wordt overigens niet benoemd. Opvallend blijft dat de leeftijd van de vader niet in deze richtlijnen wordt genoemd. Wetenschappelijke studies wijzen ondertussen uit dat de spermakwaliteit vanaf ongeveer 40 jaar geleidelijk minder wordt, waardoor zwanger worden ingewikkelder kan zijn (dit werd al herhaaldelijk als aandachtspunt meegegeven door een ervaren reproductie-arts).
Er zijn gevallen bekend van mannen die pas op latere leeftijd bewust worden van het belang van biologische factoren voor hun vruchtbaarheid. In diverse privéklinieken wordt vroegtijdige controle geregeld aangeraden, al blijft zo’n keuze altijd heel persoonlijk.
Uitdagingen rond de hogere leeftijd van vaders
- De zaadcellen bewegen vaak wat langzamer na het veertigste levensjaar (dat signaleerden verschillende specialisten)
- Uit meerdere onderzoeken blijkt dat er een verhoogd risico is op chromosoomafwijkingen
- Ook genetische aandoeningen komen iets vaker voor bij kinderen van vaders boven de 45
Uit ervaring in de praktijk blijkt overigens dat niet iedere man zich bewust is van deze aandachtspunten tot ze daadwerkelijk een rol gaan spelen.
Wat zijn de risico’s voor kinderen van oudere vaders?
Gezondheidsproblemen die bij het kind kunnen voorkomen
Kinderen van oudere mannen lopen een verhoogde kans op gezondheidsproblemen als autisme, schizofrenie en sommige vormen van leukemie. In een omvangrijk onderzoek uit 2015 (met 93.839 deelnemers) werd helder dat de leeftijd van de vader ook negatieve effecten heeft op de spermakwaliteit: naast afgenomen beweeglijkheid groeit ook het risico op DNA-schade (dit viel een team van genetici in het bijzonder op). Het zou ook verklaren waarom sommige families meer genetische variatie zien tussen broers en zussen.
Volgens een Brits cohortonderzoek met 2.112 koppels duurt het bij mannen boven de 45 bijna vijf keer zo lang om een zwangerschap te realiseren, zelfs als de vrouw jonger is. Fertiliteitsklinieken signaleren bovendien vaker complicaties zoals miskramen, doodgeboorte en vroeggeboorte bij kinderen van oudere vaders. Is het dan onverstandig om laat vader te worden? Dat is afhankelijk van de individuele genetische en sociale situatie; sommige experts zien nuance, anderen adviseren sneller medisch advies in te winnen.
Waarom komt laat vaderschap steeds vaker voor?
De rol van maatschappelijke en persoonlijke factoren
Een reeks uiteenlopende motieven liggen aan de basis van deze ontwikkeling – die lang niet altijd alleen met biologie te maken heeft.
- Steeds vaker stellen mensen huwelijk of samenwonen uit, bijvoorbeeld door carrièreambities of de wens om zichzelf verder te ontwikkelen
- Sommige mannen kiezen pas op latere leeftijd opnieuw voor het vaderschap, na hertrouwen of een andere relatie
- Technische en medische vooruitgang maakt kunstmatige voortplanting toegankelijker
- De opvattingen over gezinsvorming en vaderschap zijn in de afgelopen decennia behoorlijk veranderd
Een socioloog betoogde ooit dat moderne technologie en sociale trends hand in hand evolueren.
Het beeld van de ‘jonge vader’ is minder dominant dan vroeger; onder professionals die carrière vooropstellen, blijft een kinderwens op latere leeftijd geen uitzondering. Het is zelfs zo dat sommige mannen bewust wachten tot hun situatie stabiel genoeg aanvoelt.
Ondersteuning en technologische oplossingen voor late vaders
Tegen deze achtergrond ontwikkelen bedrijven als ExSeed innovatieve thuistests om zelf de vruchtbaarheid te kunnen inschatten. De test werkt samen met een smartphone-app en kan uitsluitsel geven over de mobiliteit, concentratie en algehele spermakwaliteit. Verschillende mannen geven aan dat dit alvast wat geruststelling biedt voordat ze samen met hun partner een gezin plannen. Voor sommigen is het vooral een extra stap richting het open gesprek met een arts: “Beter eens checken voor het serieuze werk begint”, zegt men achteraf vaak.
Hoe kunnen oudere vaders hun vruchtbaarheid verbeteren?
Praktische stappen en bewuste keuzes maken
Mannen met een kinderwens doen er goed aan vanaf een bepaalde leeftijd hun vruchtbaarheid aandachtig te volgen en tijdig te handelen. Gezonde gewoonten maken daadwerkelijk verschil, zoals fertiliteitsartsen geregeld benadrukken.
Wat zijn adviezen die vaak terugkomen om de spermakwaliteit te ondersteunen?
- Het is slim om het eigen lichaamsgewicht in de gaten te houden (hierop wijzen experts die het belang van een stabiele BMI onderstrepen)
- Iets vaker bewegen – soms volstaat al dagelijks een stukje lopen
- Contact met schadelijke stoffen zoveel mogelijk vermijden (in bepaalde beroepen ligt extra risico op de loer)
- Alcohol zo veel mogelijk beperken, zeker wanneer het sperma al kwetsbaarder is
- Stoppen met roken, een advies dat wereldwijd wordt gedeeld door vooraanstaande gezondheidsorganisaties
Lang niet alle mannen zijn zich meteen bewust van de effecten van leefstijlkeuzes op hun vruchtbaarheid. Een oudere uroloog deelde ooit een treffend verhaal over kleine aanpassingen – denk aan minder drinken of een extra wandeling – die volgens hem op den duur het verschil kunnen maken in het algehele beeld.
Vooruitdenken en bewuste voorbereiding
Laatste punt: het blijft zinvol om de leeftijd van de vader goed te overwegen bij gezinsplanning en de gezondheid van het kind. Wie overweegt op latere leeftijd nog vader te worden, doet er verstandig aan tijdig mogelijke risico’s te bespreken en advies te zoeken. Soms helpt een hulpmiddel zoals de ExSeed-test al om het gesprek aan te durven met een arts – de eerste stap is niet altijd makkelijk, maar vaak wel verhelderend (zeker als u twijfels heeft over de toekomst).
